Ekonomi

Para Politikası Nedir? Para Politikası Araçları Nelerdir?

Para politikası, ekonomik hedefleri içerdiği için ülke ekonomilerini ve dolayısıyla sosyal yaşamı doğrudan etkileyen hamlelerdir. Bu yazımızda detaylı biçimde “Para politikası nedir?” ve “Para politikası araçları nelerdir?” sorularına yanıt arayacağız.

Para Politikası Nedir?

Para politikası, makroekonomik hedefleri dikkate alarak bankaların para arzını ve kredi arzını düzenlemek için alınan önemlerdir. Bunlar, parasal teorik bilgiler temelinde alınan tüm önlemleri içerir. Para politikalarında fiyat düzeyinde istikrar hedefi ön plandadır.

Para Politikası Stratejileri

Merkez bankaları, fiyat düzeyinde istikrar veya ekonomik istikrar gibi nihai para politikası hedeflerini doğrudan kontrol edemezler. Bunun nedeni, mevcut zaman gecikmeleri ve para politikası önlemlerinin kesin aktarım kanallarına ilişkin eksik bilgidir. Merkez bankaları tüm akışa hâkim değillerdir. Bu nedenle, merkez bankalarının nihai hedeflerine ulaşma konusundaki kavramsal yaklaşımını tanımlayan para politikası stratejileri oluşturulmaktadır.

Bu stratejiler;

  • Araçların kullanımını,
  • Operasyonel hedefleri,
  • Ara hedeflerden nihai hedeflere kadar devam eden döngü de dahil olmak üzere para politikası hareketlerinin tüm aktarım sürecini kapsar.

Bu stratejiler sayesinde merkez bankası, olası istenmeyen gelişmeler hakkında daha hızlı ve daha güvenilir bilgi alır ve düzeltmeleri başlatabilir. Merkez bankası para politikası stratejisi karar alma sürecini kapsamalıdır. Ayrıca bu stratejiler, para politikası kararlarının piyasa katılımcıları karşısında sunumunu ve gerekçelendirilmesini kolaylaştırmalıdır.

Merkez bankası ara hedefler formüle ederse, mevcut hedefler hiyerarşisi iki aşamaya bölünebilir. İlk seviye, operasyonel hedefler ile ara hedefler arasındaki ilişkiyi, ikinci seviye ise orta ve nihai hedefler arasındaki ilişkiyi tanımlar. Ara hedef rakamlarını formüle etmeden nihai hedefi doğrudan operasyonel hedefler üzerinden yönlendirirseniz, tek aşamalı bir para politikası stratejisi ortaya çıkar.

Para Politikası Araçları Nelerdir?

Para Politikası Araçları Nelerdir?
Para politikası araçları farklı kategorilere ayrılır.

Para politikası stratejisinin başlangıç ​​noktası, operasyonel hedeflerin uygulanmasında merkez bankasının gerçek araçları olan para politikası araçlarıdır. Para politikası araçları genellikle üç temel kategoriye ayrılır:

  • Asgari rezerv politikası,
  • Faiz politikası,
  • Açık piyasa politikası.

Merkez bankası para politikası araçlarını kullanırken genellikle fiyat veya miktar belirleyebilir.

Asgari Rezerv Politikası

Asgari rezerv politikası, asgari rezervin değiştirilmesi ile ilgilidir. Asgari karşılık oranındaki bir artış, doğrudan serbest likidite rezervlerinde bir azalmaya yol açar. Bu da bankaların para ve kredi yaratma kapsamını daraltır.

Rezerv sadece düşük faize sahip olduğundan, aynı zamanda faiz oranı düzeyinde bir artışa yol açan ve kredi talebini azaltma eğiliminde olan karlılık etkileri de meydana gelir. Bu etkiler aracılığıyla, asgari rezerv oranı değişimlerinin de para piyasası faizlerinin ve merkez bankası para gereksinimlerinin dengelenmesine katkı sağlaması umulmaktadır.

Faiz Politikası

Bu klasik yeniden finansman politikası araçları, bankalararası piyasayı, genellikle gecelik para piyasasını hedefler. Ya ticari bankalara teminat karşılığında likidite sağlarlar. Ya da ticari bankaların merkez bankasına kısa sürede fazla likidite yatırımı yapmalarını sağlarlar.

Bir merkez bankası bu tür işlemleri standart ve düzenli bir şekilde sunuyorsa, ilgili faiz oranı genellikle kilit bir faiz oranı işlevine sahiptir.

Açık piyasa politikası

Açık piyasa işlemleri, merkez bankasının inisiyatifiyle finans piyasasında gerçekleştirilen para politikası işlemleridir. Menkul kıymetlerin ve diğer varlıkların kesin alım ve satımları gibi işlemler ve para takasları likiditeyi hem artırabilir hem de emebilir. Likidite sağlamak için geçici ihale işlemleri, likiditeyi emmek için kısa vadeli iskontolu bonolar kullanılmaktadır.

Operasyonel Hedefler

Operasyonel Hedefler
Operasyonel hedefler, ekonomik değişkenlerdir.

Para politikasının operasyonel amaçları, bir merkez bankasının araçları yardımıyla kontrol edebileceği ve kontrol etmesi gereken ekonomik değişkenlerdir. Literatürde her zaman korunmayan ve mevcut stratejilerin yapılandırılmış bir analizini zorlaştıran para politikası araçlarından ve ara hedeflerden açıkça ayrılmalıdırlar.

Bugün, kısa vadeli para piyasası oranları -örneğin gecelik faiz oranı- neredeyse tüm merkez bankaları tarafından operasyonel hedefler olarak görülüyor. Alternatif olarak, parasal taban gibi bir miktar da kullanılabilir. Bu durumda, merkez bankası dolaşımdaki para birimini ve ticari bankaların rezerv varlıklarını kontrol etmeye çalışır. Bankalar mevduat yapıları veya yeniden finansman davranışları yoluyla para tabanını etkileyebildikleri için, basit para tabanı genellikle düzeltilir,

Para Politikasının Ara Hedefleri

Merkez bankaları kendi ekonomik politika hedeflerine ulaşabilmek adına para arzı ve faiz oranlarına etki edecek çalışmalar yapabilir. Böylece ekonomideki finansman koşulları değişebilir. Kısa vadede ideal olarak gözlemlenmesi kolay olan ve aynı zamanda ekonomik politika hedefiyle yeterince yakından ilişkili olan ara hedeflere dayanırlar.

Ortak ara hedefler; para miktarı, enflasyon oranının kendisi, faiz oranları ve bazen de döviz kuru olmaktadır. Para politikası uygulamasında ara hedeflerin önemi son yirmi yılda belirgin şekilde azaldı. Ara hedefler tamamen atlanmadıkça, genellikle sadece gösterge değişkenleri olarak yorumlanırlar.

Para Arzı Kontrolü

Bu, bir ekonomide para talebinin uzun vadede istikrarlı olduğu parasalcılık varsayımına dayanmaktadır. Bu varsayım altında, bir yandan ekonomik büyüme için yeterli alan sunan ve diğer yandan enflasyonun ortaya çıkmasına izin vermeyen miktar denkleminden para arzı büyümesi için basit bir kural türetilebilir: Para arzının büyümesi, reel yurtiçi hasıla büyüme oranlarının toplamına ve paranın hızındaki eğilim değişikliğine karşılık gelen fiyat seviyelerinde kabul edilen veya kaçınılmaz artışların toplamına indirgenebilir. Ancak, merkez bankasının arzının ve para akışının hassas kontrolü sorunlu olabilir.

Bankaların serbest likidite rezervleri olduğunda kredi verebilirler ve böylece merkez bankası para arzının büyümesini de sağlayabilirler. Serbest likidite rezervleri tükenirse, merkez bankası teorik olarak merkez bankası para stokunun büyümesini hedeflerine uygun olarak sınırlayabilecek durumdadır. Ancak merkez bankasının uygulamada bu mekanizmayı gerçekten kullanıp kullanamayacağı şüphelidir.

Döviz Kuru Sabiti

Özellikle büyük bir dış sektöre sahip olan küçük ülkelerde, para politikasını belirli bir döviz kuru hedefine tabi kılmak mantıklı bir adım olacaktır. Yerel para birimi, sabit bir döviz kuru ile bir yabancı para birimine (rezerv para birimi) veya bir yabancı para birimi sepetine (para kurulu) tek taraflı olarak bağlıdır.

Örneğin, yabancı bir merkez bankasının güvenini ve daha yüksek itibarını ithal etmek mümkünse, bu avantajlı olabilir. Bir ülke, önceki enflasyon politikaları nedeniyle uluslararası yatırımcılardan güven eksikliği çekiyorsa, yerel para birimini istikrarlı ve tanınmış bir yabancı para birimine sabitleyerek yeni bir güven oluşturulabilir. Ancak böyle bir strateji, yerel ekonominin büyüme oranları ile temel para birimi ekonomisinin büyüme oranları büyük ölçüde birbirinden ayrıldığında sorunlu hale gelir.

Yurt içi ekonomi, kilit para birimi ekonomisinden çok daha dinamik bir şekilde büyürse, deflasyonist bir kriz tehdit eder. Arjantin’in ABD dolarına döviz kuru sabitlemesi, 1990’ların ortalarında başlangıçta çok başarılıydı; Genel ekonomik gelişmede, özellikle ABD’de bir değişiklik, daha sonra 2001’deki şiddetli deflasyon krizini destekledi.

Doğrudan Enflasyon Kontrolü

Doğrudan Enflasyon Kontrolü
Para politikası enflasyona etki etmektedir.

Para politikası karar vericileri bir enflasyon hedefi belirler ve fiyat seviyelerindeki mevcut yükselişi ve gelecekteki fiyat seviyesi gelişmelerine ilişkin erken göstergeleri gözlemler. Bu arka plana karşı, merkez bankaları para politikası müdahalelerini beklenen enflasyon potansiyeline göre ayarlamalıdır. Yani stratejileri, tahmini enflasyon oranını kontrol etmeye dayanmaktadır.

Göstergeler enflasyon hedefinin risk altında olduğunu gösteriyorsa, para politikası kısıtlayıcı (enflasyonist baskı) veya genişletici (deflasyonist baskı) olacaktır.

Para Politikası Nihai Hedefleri

Nihai hedef düzeyinde, merkez bankasının orta veya uzun vadede ulaşması gereken hedefler belirlenir. Son birkaç yılda, hem teoride hem de pratikte, merkez bankalarının nihayetinde enflasyon süreçleriyle ancak araçlarının yardımıyla mücadele edebilecekleri anlaşıldı. Ve sonuç olarak sadece fiyat düzeyinde istikrar hedefi için çaba gösterebilecekleri kanaati ortaya çıktı.

Ekonomik dalgalanmalardan ve olumsuz istihdam etkilerinden kaçınmak gibi gerçek ekonomik hedeflerin peşinde koşmak, yalnızca kısa vadeli başarıya yol açar. Ayrıca istikrarsız para politikasına neden olur, piyasalarda belirsizliği artırır ve fiyat seviyesi istikrarı hedefini tehlikeye atar.

Ekonomi politikalarında etkili olan konulardan biri de spekülasyondur. Bu konuda bilgi edinmek için Spekülatif Ne Demek? Spekülasyon Nedir? başlıklı yazımıza göz atabilirsiniz.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Başa dön tuşu